Ai mới bắt đầu cũng hay băn khoăn tiếng nào khó học nhất khi đứng trước ba lựa chọn Trung, Nhật, Hàn. Mình là Nguyễn Minh Hằng, giáo viên IELTS 9 năm với band 8.5, và trong quá trình làm việc, đội ngũ bên mình đã đồng hành cùng hơn 2.000 học viên. Từ những gì chứng kiến, câu trả lời ngắn gọn với đa số người Việt là tiếng Nhật thường khó nhất. Lý do nằm ở chỗ bạn phải làm quen cùng lúc ba hệ chữ viết và một trật tự câu đảo hẳn so với tiếng mẹ đẻ. Nhưng “khó” ở đây thực ra nghĩa là gì? Phần dưới mình sẽ đi sâu hơn.
Trả lời nhanh: tiếng nào khó học nhất với người Việt?
Nếu tính cả chữ viết lẫn ngữ pháp, tiếng Nhật đứng ở vị trí khó nhất. Mình vẫn nhớ một học viên từng chia sẻ rằng cô ấy thuộc hiragana và katakana khá nhanh. Đến kanji thì cô gần như bỏ cuộc giữa chừng. Tiếng Trung khó ở thanh điệu và chữ Hán. Tiếng Hàn lại dễ đọc, dễ phát âm, nhưng hệ thống đuôi câu và kính ngữ thì không hề đơn giản.
Khi tư vấn cho người mới, mình thường tóm tắt thế này. Tiếng Nhật có ba hệ chữ viết, trật tự câu đảo ngược và kính ngữ nhiều tầng. Tiếng Trung có bốn thanh điệu chính, và bạn phải nhớ cả mặt chữ lẫn thứ tự nét. Tiếng Hàn có bảng Hangul dễ nhớ, nhưng đuôi câu thì khá rắc rối.
Câu trả lời còn tuỳ vào mục tiêu của bạn. Học để giao tiếp hằng ngày khác hẳn với học để thi chứng chỉ hay để đi làm. Một người cần trao đổi với đồng nghiệp Hàn Quốc sẽ đi một lộ trình khác hẳn người muốn đọc tài liệu kỹ thuật tiếng Nhật.
“Khó” nghĩa là khó ở đâu khi so sánh ba ngôn ngữ?
Khi giáo viên nói một ngôn ngữ khó, thường họ đang nhắc tới một trong bốn mặt: phát âm, chữ viết, ngữ pháp hoặc từ vựng. Có học viên thấy tiếng Trung nói khá dễ nhưng lại vật lộn với việc nhớ chữ. Ngược lại, có bạn nhớ mặt chữ rất nhanh nhưng ngại mở miệng. Vì vậy đừng đánh giá chung chung. Hãy nhìn từng kỹ năng riêng biệt.
Ngôn ngữ mẹ đẻ cũng tạo khác biệt rất lớn. Người Việt có lợi thế với chữ Hán nhờ âm Hán Việt, nên nhiều bạn học tiếng Trung hay tiếng Nhật thấy quen mắt hơn hẳn người vốn chỉ quen tiếng Anh. Lợi thế này không giúp bạn nói trôi chảy ngay, nhưng việc ghi nhớ từ vựng sẽ nhẹ đi đáng kể.
Phát âm và thanh điệu: người Việt có quen tai không?
Tiếng Trung có bốn thanh điệu chính. Nghe qua, bạn sẽ thấy gần với thanh điệu tiếng Việt, nên nhiều học viên cảm thấy quen tai ngay buổi đầu. Tuy vậy, các thanh này thay đổi nghĩa của cả từ. Chỉ một thanh lệch, “mā” có thể thành “mǎ”, và câu nói của bạn sẽ mang nghĩa khác hẳn. Mình thường yêu cầu học viên nghe đi nghe lại từng cặp từ trước khi cho họ nói.
Tiếng Hàn có hệ phụ âm căng, bật hơi và thường. Với tai người mới, ba loại này nghe khá giống nhau, nên cần luyện nghe kỹ ngay từ đầu. Mình hay lấy cặp từ “달” và “탈” làm ví dụ để học viên tập phân biệt, rồi mới chuyển sang luyện nói.
Tiếng Nhật ít âm hơn và nhịp điệu khá đều. Thế nhưng phân biệt nguyên âm ngắn và dài lại đòi hỏi sự tập trung. Đây là lỗi mình gặp nhiều nhất ở học viên mới. Một từ đọc sai độ dài nguyên âm có thể khiến người nghe hiểu sang nghĩa khác.
Chữ viết: chỗ nào tốn thời gian nhớ nhất?
Tiếng Trung dùng chữ Hán giản thể. Bạn không chỉ phải nhớ nghĩa mà còn phải nhớ mặt chữ và thứ tự nét. Nếu chỉ học thuộc lòng, đây sẽ là phần tốn công nhất. Mình khuyên học viên ghép chữ vào câu ngắn ngay từ đầu, để não gắn nghĩa với hình dạng.
Tiếng Nhật dùng ba hệ chữ: hiragana, katakana và kanji. Hai hệ đầu chỉ có vài chục ký tự mỗi hệ, nên học khá nhanh. Khối lượng ghi nhớ lớn nhất nằm ở kanji, vì một chữ có thể có nhiều cách đọc tuỳ ngữ cảnh. Đây là điểm khiến không ít người nản giữa chừng.
Tiếng Hàn dùng Hangul, một bảng chữ có quy luật ghép âm rất rõ ràng. Học viên thường đọc được bảng chữ trong vài tuần. Đây là ưu thế lớn nhất của tiếng Hàn ở giai đoạn đầu.
Ngữ pháp và kính ngữ: phần khiến nhiều người nản
Tiếng Nhật và tiếng Hàn đều đặt động từ ở cuối câu, sau chủ ngữ và tân ngữ. Cấu trúc này khác tiếng Việt, nên lúc đầu bạn sẽ phải dừng lại sắp xếp ý trong đầu. Đây là giai đoạn dễ bỏ cuộc nhất. Mình thường nói với học viên rằng khoảng ba tháng đầu là lúc não đang thích nghi, sau đó tốc độ sẽ tăng dần.
Tiếng Trung có ngữ pháp gần tiếng Việt hơn. Động từ gần như không biến đổi theo ngôi hay thì, nên bạn đỡ phải nhớ bảng chia. Đổi lại, phần hư từ và cách dùng lượng từ khá tinh tế, và đó là chỗ người học hay sai nhất.
Cả tiếng Nhật và tiếng Hàn đều có hệ thống kính ngữ phức tạp. Chọn sai mức lịch sự có thể khiến người nghe khó chịu, dù câu của bạn đúng ngữ pháp. Phần này khó học hoàn toàn qua sách vở. Mình thường đưa học viên vào các tình huống nhập vai để họ tự cảm nhận đâu là mức phù hợp.
Bao lâu thì nói được những câu cơ bản?
Dưới đây là mốc thời gian mình thường thấy ở học viên học đều đặn. Các con số chỉ mang tính tham khảo, vì còn phụ thuộc vào số giờ học mỗi ngày và nền tảng sẵn có của bạn.
- Tiếng Hàn: khoảng 6 đến 12 tháng để giao tiếp cơ bản, phần đuôi câu cần luyện nhiều.
- Tiếng Trung: khoảng 9 đến 15 tháng, khó nhất ở thanh điệu và mặt chữ Hán.
- Tiếng Nhật: khoảng 12 đến 18 tháng, và sẽ lâu hơn nếu bạn học kanji song song.
Đừng hiểu các mốc này theo kiểu cứ đủ tháng là giỏi. Một bạn học 30 phút mỗi ngày đều đặn thường tiến bộ tốt hơn một bạn học hai tiếng mỗi ngày nhưng lúc có lúc không. Mình từng thấy những học viên học ít nhưng kiên trì đuổi kịp người học nhiều mà thiếu đều.
Chi phí và cách học phù hợp tại Việt Nam
Học tại trung tâm thường có mức học phí khác nhau theo cấp độ và số buổi. Bạn nên hỏi trực tiếp để có báo giá đúng nhu cầu, thay vì chỉ so mức giá trên mạng. Quan trọng hơn là hỏi lớp có bao nhiêu học viên, có dành thời gian luyện nói thật không, và giáo viên có sửa phát âm cho từng người hay không.
Tự học thì tiết kiệm hơn nhưng đòi hỏi kỷ luật lớn. Nếu chọn cách này, bạn nên tìm một nhóm học cùng để giữ động lực. Mình từng gặp những bạn tự học suốt nửa năm rồi bỏ cuộc, chỉ vì không có ai hỏi han mỗi tuần. Một buổi luyện nói qua video với bạn học cùng lộ trình có thể giữ nhịp học tốt hơn bạn nghĩ.
Những sai lầm hay gặp khi chọn ngôn ngữ
Sai lầm đầu tiên là chọn theo cảm tính hoặc theo phong trào. Có một bạn chọn tiếng Nhật chỉ vì cả nhóm bạn đều học. Khi trò chuyện kỹ, bạn ấy thực ra muốn làm trong ngành logistics với đối tác Trung Quốc, và lộ trình tiếng Trung mới là hướng đi phù hợp.
Sai lầm thứ hai là học nhiều ngôn ngữ cùng lúc. Kết quả thường thấy là cả ba đều dừng ở mức sơ cấp, không ngôn ngữ nào dùng được trong công việc. Hãy chọn một, học đến khi có nền tảng vững rồi mới tính tiếp.
Sai lầm thứ ba là chỉ học ngữ pháp mà bỏ luyện nghe nói. Bạn có thể thuộc hết quy tắc trên giấy, nhưng khi có người nói nhanh bên tai thì vẫn theo không kịp. Nên dành vài buổi mỗi tuần chỉ để nghe và nói, không chỉ đọc sách.
Nên bắt đầu từ ngôn ngữ nào theo mục tiêu của bạn?
Nếu bạn muốn làm việc với doanh nghiệp Nhật hoặc đi du học Nhật, tiếng Nhật là lựa chọn đúng, miễn là sẵn sàng đầu tư thời gian dài. Nếu mục tiêu là học nhanh để đi làm hoặc đi xuất khẩu lao động ngắn hạn, tiếng Hàn thường thực tế hơn. Còn nếu bạn hướng tới đối tác Trung Quốc hay một thị trường lớn, tiếng Trung có nhiều cơ hội hơn.
Bạn có thể tự hỏi ba câu: mình cần nói được trong bao lâu, mình sẽ dùng ngôn ngữ đó ở đâu, và mình có bao nhiêu giờ mỗi tuần. Trả lời được ba câu đó, lựa chọn thường rõ ràng hơn nhiều. Nếu muốn đi sâu hơn về từng hướng, bạn có thể xem thêm các bài viết về tiếng Nhật, Hàn, Trung trên site để so sánh kỹ hơn. Với những ai đang cân nhắc du học và định cư, thông tin về visa tay nghề Úc cũng là nơi nên tham khảo để hiểu rõ yêu cầu ngôn ngữ.
Nếu bạn đang tìm một nền tảng hỗ trợ cho các dự án số, công cụ như MONA Cloud cũng có thể là một lựa chọn để tham khảo thêm khi xây dựng hệ thống học tập hoặc quản lý lộ trình cho nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng nào dễ học nhất cho người mới bắt đầu?
Với đa số người mới, tiếng Hàn thường dễ vào cửa nhất nhờ bảng chữ Hangul có quy luật rõ ràng. Nhiều học viên có thể đọc được gần như ngay sau vài tuần đầu.
Người Việt học tiếng Trung có dễ hơn tiếng Nhật không?
Thường là có. Thanh điệu gần tiếng Việt, ngữ pháp ít biến đổi động từ, và bạn không phải học thêm hệ chữ kana như tiếng Nhật. Tuy vậy, chữ Hán và thanh điệu vẫn cần luyện công phu.
Có cần biết chữ Hán để học tiếng Nhật không?
Không bắt buộc để nói chuyện cơ bản. Nhưng để đọc báo, đọc tài liệu công việc hay thi chứng chỉ, bạn gần như chắc chắn phải học kanji.
Học tiếng Hàn trong bao lâu thì đi làm được?
Tuỳ công việc. Với các vị trí cần giao tiếp đơn giản, nhiều học viên đạt đủ trình độ sau khoảng 6 đến 12 tháng học đều đặn. Công việc cần viết và giao tiếp chuyên sâu sẽ mất thời gian lâu hơn.
Nên tự học hay học trung tâm khi bắt đầu với ngôn ngữ mới?
Nếu chưa có nền tảng và dễ nản, nên học lớp có giáo viên để được sửa phát âm ngay từ đầu. Khi đã có nền và đủ kỷ luật, tự học kết hợp vài buổi luyện nói là đủ tốt.